Markaziy bank stavkani 14 foizda qoldirdi: bu qaror hamyoningizga qanday taʼsir qiladi
Yillik inflyatsiya 6,4 foizga tushdi, lekin asosiy stavka oʻzgarmadi. Stavka nima uchun kerak, u kredit va omonat shartlarini qanday belgilaydi va nega inflyatsiya pasayganda ham regulyator shoshilmaydi — tushuntiramiz.
Markaziy bank Boshqaruvi 29-iyuldagi majlisda asosiy stavkani oʻzgartirmadi — u 14 foiz darajasida qoldi. Regulyator maʼlumotiga koʻra, iyun oyi yakuni bilan yillik inflyatsiya 6,4 foizni, tez oʻzgaruvchan va tartibga solinadigan narxlar chiqarib tashlangan bazaviy inflyatsiya esa 5,7 foizni tashkil etgan.
Ayni paytda iqtisodiy faollik yuqori: yilning birinchi yarmida real yalpi ichki mahsulot 8,5 foizga oʻsgan. Yaʼni regulyator sovutish emas, balki ehtiyotkorlik holatida turibdi.
Asosiy stavka aslida nima
Asosiy stavka — Markaziy bank tijorat banklariga qisqa muddatga pul beradigan va ulardan ortiqcha likvidlikni qabul qiladigan foiz darajasi. U sizning kredit shartnomangizda yozilmaydi, lekin banklar uchun pulning tannarxini belgilaydi va shu orqali butun bozordagi foizlar shkalasini yuqoriga yoki pastga suradi.
Mantiq oddiy. Stavka baland boʻlsa, pul qimmatlashadi: kredit sekinlashadi, omonat foydali boʻladi, xarid qilishga shoshilmaydilar va narxlarga bosim kamayadi. Stavka past boʻlsa — aksincha: kredit arzonlashadi, talab oʻsadi, narxlar tezroq koʻtariladi.
Kredit olmoqchi boʻlsangiz
14 foiz — bu bozordagi eng past qiymat, mijoz koʻradigan narx emas. Bankka pulning oʻz tannarxi, operatsion xarajati va risk marjasi qoʻshiladi, shuning uchun isteʼmol krediti stavkasi asosiy stavkadan sezilarli yuqori boʻladi. Toʻlovni yumshatishning eng sodda usuli — muddatni choʻzish emas, aksincha qisqartirish: uzoq muddat oylik toʻlovni kamaytiradi, lekin umumiy ortiqcha toʻlovni bir necha barobar oshiradi.
Shartnomani imzolashdan oldin bitta savolga javob oling: foiz qatʼiymi yoki suzuvchi. Suzuvchi foiz asosiy stavkaga bogʻlangan boʻlsa, stavka koʻtarilganda oylik toʻlovingiz ham koʻtariladi — bu risk shartnomada aniq yozilgan boʻlishi kerak.
Omonat egasi uchun
Omonatning haqiqiy foydasi nominal foizda emas, undan inflyatsiyani ayirgandan keyin qoladigan qismda. Yillik inflyatsiya 6,4 foiz boʻlgan sharoitda 16 foizlik omonat real hisobda taxminan 9–10 foiz beradi. Stavka baland turgan davr — omonat egasi uchun qulay davr, chunki bunday shartlar inflyatsiya maqsadga yaqinlashgach odatda pasayadi.
Nega inflyatsiya pasayganda ham stavka tushmadi
Markaziy bankning tushuntirishiga koʻra, 14 foizni saqlash inflyatsiyaning maqsad tomon barqaror pasayishini qoʻllab-quvvatlaydi va inflyatsion kutilmalarni jilovlashga yordam beradi. Asosiy xavotir — tartibga solinadigan narxlarning oshishi yilning ikkinchi yarmida inflyatsiyaning barqaror qismiga oʻtib ketishi. Shu sababli dezinflyatsiya sekinlashgan boʻlsa-da, yumshatish uchun erta deb hisoblangan.
Keyingi nazorat nuqtasi
Boshqaruvning stavka boʻyicha navbatdagi majlisi 16-sentabrga belgilangan. Kuzatish kerak boʻlgan uchta koʻrsatkich: oylik inflyatsiya sur’ati, tartibga solinadigan tariflar boʻyicha qarorlar va aholi kutilmalari. Shu uchtasi maqsadga yaqinlashsa, stavkani pasaytirish uchun asos paydo boʻladi.
Maʼlumot manbalari: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (cbu.uz), Gazeta.uz.
