Annuitet yoki differensial: kredit toʻlovining ikki turi va qaysi biri arzonroq
Bir xil summa, bir xil muddat, bir xil foiz — lekin ortiqcha toʻlov millionlab soʻmga farq qilishi mumkin. Farq faqat toʻlov jadvalida. Uni raqamlar bilan koʻrsatamiz.
Kredit olayotganda odam odatda bitta raqamga qaraydi: oylik toʻlov qancha. Bu tushunarli, chunki byudjet shu raqam bilan tuziladi. Lekin bir xil summa va bir xil foiz stavkasida ham toʻlov jadvali ikki xil boʻlishi mumkin va ular umumiy ortiqcha toʻlovni sezilarli oʻzgartiradi.
Annuitet: har oy bir xil summa
Annuitet jadvalida toʻlov butun muddat davomida oʻzgarmaydi. Lekin toʻlov ichidagi nisbat oʻzgaradi: birinchi oylarda uning katta qismi foizga, oxirgi oylarda esa asosiy qarzga ketadi. Shuning uchun kreditning birinchi yarmida qarz sekin kamayadi.
Bunday jadvalning kuchli tomoni — bashorat qilish osonligi. Oylik toʻlov maʼlum, u oʻzgarmaydi, oilaviy byudjetga kiritish qulay.
Differensial: kamayib boradigan toʻlov
Differensial jadvalda asosiy qarz muddatga teng boʻlinadi, foiz esa har oy qolgan qoldiqqa hisoblanadi. Qoldiq kamaygani sayin foiz ham kamayadi — natijada toʻlov har oy bir oz pasayib boradi. Eng ogʻir toʻlov — birinchisi.
Raqamlarda
Shartli misol olamiz: 100 million soʻm, 36 oy, yillik 24 foiz. Annuitet jadvalida oylik toʻlov 3,92 million soʻm boʻladi va uch yilda jami 141,24 million toʻlanadi — ortiqcha toʻlov 41,24 million.
Differensial jadvalda birinchi toʻlov 4,78 million, oxirgisi esa 2,83 million soʻm boʻladi. Jami 137 million toʻlanadi — ortiqcha toʻlov 37 million.
Farq — 4,2 million soʻm, yaʼni ortiqcha toʻlovning deyarli oʻndan bir qismi. Buning evaziga birinchi toʻlov 0,85 million soʻmga ogʻirroq boʻladi. Butun tanlov shu ikki raqam oʻrtasida.
Qaysi birini tanlash kerak
Daromadingiz barqaror va birinchi oylardagi ogʻirroq toʻlovni koʻtara olsangiz, differensial jadval arzonroq tushadi. Daromad notekis boʻlsa yoki byudjet tarang boʻlsa, annuitetning bashorat qilinadigan bir xil toʻlovi xavfsizroq: kechiktirilgan toʻlov jarima va kredit tarixidagi dogʻ orqali tejalgan summadan qimmatga tushadi.
Yana bir amaliy jihat: bank tasdiqlaydigan summa toʻlovning daromadga nisbatiga qarab hisoblanadi. Differensial jadvalda mezon sifatida eng katta — birinchi toʻlov olinadi, shuning uchun tasdiqlangan summa kichikroq chiqishi mumkin.
Muddatidan oldin toʻlash — kuchliroq vosita
Jadval turi bir marta tanlanadi, muddatidan oldin toʻlash esa har oy mumkin — va u koʻproq pul tejaydi. Muhim tafsilot: qoʻshimcha toʻlov qilganda bankdan nimani qisqartirishni soʻrash mumkin — muddatnimi yoki oylik toʻlovnimi. Muddatni qisqartirish sezilarli koʻproq foiz tejaydi, chunki qarz kamroq vaqt davomida foiz yigʻadi.
Takliflarni solishtirganda nominal foizga emas, shartnomadagi toʻliq qiymatga qarang: unga komissiyalar, sugʻurta va boshqa toʻlovlar kiradi. Ikki bankning stavkasi bir xil boʻlib, toʻliq qiymati boshqacha boʻlishi odatiy hol.
Hisob-kitob shartlari: 100 million soʻm, 36 oy, yillik 24 foiz, qoʻshimcha komissiyalarsiz. Bu — usulni koʻrsatish uchun shartli misol, biror bankning taklifi emas.
