Yevropa sunʼiy intellekt qoidalarini qayta yozdi: 2026/1744 reglamenti nimani oʻzgartirdi
Digital Omnibus deb atalgan hujjat 27-iyulda kuchga kirdi. Yuqori xavfli tizimlar uchun muddatlar suriladi, shaffoflik talablari esa 2-avgustdan ishlay boshladi. Bu Yevropa bozoriga chiquvchi oʻzbek IT kompaniyalariga ham tegishli.
Yevropa Ittifoqining sunʼiy intellekt boʻyicha qonuni — AI Act — dunyodagi eng keng qamrovli hujjat sifatida qabul qilingan edi. Ikki yildan soʻng maʼlum boʻldiki, bir qator talablarni belgilangan muddatda bajarish uchun na standartlar, na nazorat mexanizmi tayyor. Javob sifatida Digital Omnibus deb nomlangan tuzatishlar paketi ishlab chiqildi va u 2026/1744 raqamli reglament sifatida 27-iyulda kuchga kirdi.
Hujjat qonunni bekor qilmaydi. U uchta ishni qiladi: bir qator muddatlarni suradi, taqiqlangan amaliyotlar roʻyxatini toʻldiradi va qoʻllanish doirasini aniqlashtiradi.
Nima kechiktirildi
Eng katta oʻzgarish yuqori xavfli tizimlarga tegishli. Bu — odamlar taqdiriga bevosita taʼsir qiladigan tizimlar: ishga qabul qilishda nomzodlarni saralash, kreditga layoqatni baholash, taʼlim va tibbiyotdagi qarorlarga koʻmak. Ular uchun risklarni boshqarish, hujjatlashtirish, maʼlumotlar sifati va inson nazorati boʻyicha asosiy talablar 2027-yil 2-dekabrga surildi. Tartibga solinadigan mahsulot tarkibiga kiritilgan tizimlar uchun muddat yanada uzoq — 2028-yil 2-avgust.
Nima allaqachon ishlayapti
Kechiktirish hammaga tegishli emas. Shaffoflik majburiyatlari 2-avgustdan amal qila boshladi: foydalanuvchi mashina bilan muloqot qilayotganini bilishi, sunʼiy intellekt yaratgan kontent esa belgilanishi kerak. Bozorda 2-avgustgacha boʻlgan tizimlar uchun belgilash talabi 2026-yil 2-dekabrdan qoʻllanadi. Umumiy maqsadli modellar — GPAI — boʻyicha majburiyatlar esa bundan ham oldin, 2025-yil 2-avgustdan kuchga kirgan edi; iyul oyida Yevropa Komissiyasi ularning qoʻllanish doirasi boʻyicha alohida yoʻriqnoma eʼlon qildi.
Nega bu Toshkentdagi kompaniyaga tegishli
AI Act hududiy chegaraga emas, bozorga bogʻlangan. Agar mahsulotingiz Yevropa Ittifoqida taklif qilinsa yoki tizimingiz natijasi Ittifoq hududida ishlatilsa, qoidalar sizga ham taalluqli — kompaniya qayerda roʻyxatdan oʻtganidan qatʼi nazar. Autsorsing va SaaS eksporti bilan shugʻullanadigan oʻzbek kompaniyalari uchun bu amaliy savol: yevropalik buyurtmachi sizdan hujjatlarni oʻz shartnomasi orqali talab qiladi.
Amaliy tayyorgarlik uchun uch qadam yetarli. Birinchisi — mahsulotlar inventarizatsiyasi: qayerda sunʼiy intellekt ishlatiladi va u qaysi toifaga tushadi. Ikkinchisi — shaffoflik: interfeysda mashina ishtiroki koʻrsatilganmi, generatsiya qilingan kontent belgilanganmi. Uchinchisi — hujjatlar: maʼlumotlar manbai, testlar va qaror qabul qilish mantigʻi yozib borilyaptimi. Uchinchi band eng koʻp vaqt oladi, shuning uchun muddat surilgani ish qolmadi degani emas.
Maʼlumot manbalari: EUR-Lex (Regulation (EU) 2026/1744) va yuridik firmalarning ochiq tahlillari.
