Sunʼiy intellekt qancha elektr yeydi va nega bu savol Oʻzbekistonga ham tegishli
Xalqaro energetika agentligi hisobiga koʻra, data-markazlarning elektr isteʼmoli 2030-yilga borib ikki barobarga oshadi. Bu raqam ortida oddiy fizika turibdi: har bir soʻrov issiqlikka aylanadi, issiqlikni esa sovutish kerak.
Sunʼiy intellekt haqidagi bahslar odatda modellar sifati atrofida boradi. Ammo sohaning eng qattiq cheklovi hozir algoritmda emas — rozetkada. Xalqaro energetika agentligining «Energiya va sunʼiy intellekt» tadqiqotiga koʻra, data-markazlarning global elektr isteʼmoli 2030-yilga borib taxminan ikki barobarga oshib, 945 teravatt-soat atrofiga chiqadi. Bu — jahon elektr isteʼmolining 3 foizga yaqini va taxminan butun Yaponiya sarflaydigan hajm.
Elektr aslida qayerga ketadi
Ikkita alohida jarayonni farqlash kerak. Modelni oʻrgatish — bir martalik, lekin juda qimmat operatsiya: minglab tezlatgich haftalar davomida toʻxtovsiz ishlaydi. Modeldan foydalanish esa har bir soʻrovda arzon, ammo soʻrovlar milliardlab. Vaqt oʻtishi bilan aynan ikkinchisi — kundalik foydalanish — umumiy isteʼmolning asosiy qismini tashkil qila boshlaydi.
Va yana bir jihat koʻpincha eʼtibordan chetda qoladi: elektrning katta qismi hisob-kitobga emas, sovutishga ketadi. Protsessor sarflagan quvvatning deyarli hammasi issiqlikka aylanadi, uni esa zaldan chiqarib yuborish kerak. Shuning uchun data-markaz samaradorligi PUE koʻrsatkichi bilan oʻlchanadi — bir vatt hisob-kitob uchun jami qancha vatt sarflanadi. Sovuq iqlim va suvga yaqinlik shuning uchun qimmatli.
Nega bu Oʻzbekiston uchun muhim
Data-markaz — bu bino emas, bu ulanish nuqtasidagi quvvat. Yirik obyekt kichik shaharcha bilan tenglashadigan yuk beradi va u yukni sutkaning istalgan vaqtida, jazirama iyulda ham beradi. Shuning uchun har qanday loyihada birinchi savol server modeli emas: quvvat qayerdan olinadi, tarmoq shu nuqtada bardosh beradimi va choʻqqi paytida kim birinchi navbatda uziladi.
Ikkinchi savol — sovutish. Issiq va quruq iqlimda havo bilan sovutish qimmatga tushadi, suv bilan sovutish esa suv resursi masalasini koʻtaradi. Uchinchisi — vaqt. Yangi generatsiya quvvatini qurish yillar oladi, data-markaz esa oylar ichida ishga tushadi. Aynan shu tafovut dunyo boʻylab tarmoqlarda taranglik yaratmoqda.
Nimaga qarash kerak
Yangi data-markaz haqidagi xabarni oʻqiyotganda uchta raqamni qidiring: megavattdagi quvvat, PUE koʻrsatkichi va quvvat manbai. Uchalasi koʻrsatilmagan boʻlsa, xabar loyiha haqida emas, nomi haqida. Sunʼiy intellekt bugun energetika masalasiga aylandi — va bu masala serverlar turgan joyda emas, elektr ishlab chiqariladigan joyda hal boʻladi.
Maʼlumot manbai: Xalqaro energetika agentligi (IEA), «Energy and AI» tadqiqoti.
